سیستم مدیریت ریسک

1- سیستم مدیریت ریسک چیست؟

سیستم مدیریت ریسک مجموعه‌ای از فرآیندها و اقدامات است که سازمان‌ها از آن برای شناسایی، ارزیابی، پاسخ‌دهی، و نظارت بر ریسک‌ها استفاده می‌کنند.

به عبارت دیگر، ریسک عبارت است از عوامل موثر بر انحراف سازمان از اهداف و نتایج مورد انتظار (عدم قطعیت بر اهداف به صورت مثبت یا منفی). به طور کلی عدم قطعیت وضعیتی از یک رویداد است که به دلیل نقص در دانش، شناخت و یا اطلاعات مرتبط با نتیجه رویداد، رخ خواهد داد. این انحراف می تواند هم مثبت و هم منفی باشد. باید توجه شود اهداف ممکن است جنبه های مختلفی داشته باشند. ریسک بر اساس رخدادهای بالقوه توصیف می شود.

این سیستم به سازمان کمک می‌کند تا ریسک‌های مختلف، از جمله مالی، عملیاتی، قانونی و استراتژیک را شناسایی کرده و آن‌ها را به گونه‌ای مدیریت کند که کمترین آسیب ممکن به کسب‌وکار وارد شود. این سیستم نه تنها برای جلوگیری از تهدیدات بلکه برای شناسایی فرصت‌ها نیز به کار می‌رود، چرا که هر ریسکی که مدیریت شود، فرصتی برای رشد و بهبود است.
سیستم مدیریت ریسک به سازمان کمک می‌کند تا تصمیمات بهتری بگیرد و با اطمینان بیشتری به سوی اهداف خود حرکت کند. در یک سازمان کارآمد، مدیریت ریسک به شکل ساختاریافته و با مشارکت همه بخش‌ها انجام می‌شود تا تمامی افراد و فرآیندها در مدیریت ریسک سهیم باشند.

هدف مدیریت ریسک، ایجاد و حفاظت از ارزش است. این موضوع عملکرد را بهبود می بخشد، نوآوری را تشویق می کند و از دستیابی به اهداف حمایت می کند.

هدف چارچوب مدیریت ریسک، کمک به سازمان در یکپارچگی مدیریت ریسک به فعالیت ها و توابع بارز است. اثربخشی مدیریت ریسک بستگی به یکپارچگی آن در مدیریت سازمان دارد، از جمله تصمیم گیری. این موضوع نیاز به حمایت ذی نفعان، به ویژه مدیریت عالی است.

اصول مدیریت ریسک
اصول مدیریت ریسک


2- استاندارد مدیریت ریسک

برای پیاده‌سازی یک سیستم مدیریت ریسک کارآمد، بسیاری از سازمان‌ها از استانداردهای بین‌المللی بهره می‌برند. یکی از مهم‌ترین این استانداردها، ISO 31000 است که در سراسر جهان به عنوان یک چارچوب جامع برای مدیریت ریسک شناخته می‌شود. این استاندارد به سازمان‌ها یک راهنمایی جامع ارائه می‌دهد که چگونه ریسک‌های خود را به طور سیستماتیک شناسایی، ارزیابی و مدیریت کنند.

در ISO 31000، فرآیند مدیریت ریسک به صورت چرخه‌ای طراحی شده است.

این چرخه شامل چهار مرحله کلیدی است:

1. شناسایی ریسک ها: شامل شناسایی تهدیدات و فرصت‌های بالقوه.

2. ارزیابی ریسک ها: اندازه‌گیری شدت و احتمال ریسک‌ها برای اولویت‌بندی آنها.

3. پاسخ به ریسک ها:  اتخاذ اقدامات پیشگیرانه یا راهبردهای کاهش خطر.

4. نظارت و بازبینی: بررسی مداوم عملکرد اقدامات انجام شده و به‌روزرسانی آن‌ها بر اساس شرایط جدید.

مزیت اصلی استفاده از استاندارد ISO 31000 در این است که این استاندارد به سازمان کمک می‌کند تا ریسک‌ها را به‌صورت منظم و هماهنگ مدیریت کند و اقدامات پیشگیرانه‌ی موثرتری اتخاذ نماید.

فرآیند مدیریت ریسک
فرآیند مدیریت ریسک


3- مدیریت ریسک کسب و کار (ERM)

مدیریت ریسک کسب و کار یا Enterprise Risk Management (ERM)، رویکردی جامع‌تر به مدیریت ریسک است که بر کل سازمان و استراتژی‌های آن متمرکز است. در این مدل، به جای اینکه ریسک‌ها به‌صورت مجزا در واحدهای مختلف سازمان مدیریت شوند، یکپارچه و هماهنگ در سطح کل سازمان شناسایی و ارزیابی می‌شوند. ERM به سازمان کمک می‌کند تا ریسک‌ها و فرصت‌ها را از منظر کلان و راهبردی بررسی کند و تاثیر آنها را بر اهداف کلان کسب‌وکار بسنجد.

در ERM، ریسک‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • ریسک های داخلی:

 مثل تغییرات در قوانین و مقررات، شرایط اقتصادی، و روندهای بازار.

  • ریسک های خارجی: 

شامل مسائل مالی، عملیاتی، و حتی انسانی که سازمان باید آن‌ها را مدیریت کند.

مدیریت ریسک یا ERM در بسیاری از صنایع و سازمان‌ها کاربرد دارد. به عنوان مثال در صنعت بانکداری و مالی بسیار اهمیت دارد. این صنعت با مواجهه با ریسک‌های مالی و اعتباری بسیاری روبرو است و نیاز به روش‌های مدیریت ریسک قوی دارد. یا در صنعت نفت و گاز، ریسک‌هایی نظیر حوادث ناگوار، تجهیزات خراب و مسائل زیست‌محیطی وجود دارد. با استفاده از ERM، این صنعت می‌تواند در مقابل این ریسک‌ها مقاومت کند و بهبودهای لازم را در فرایندها و استراتژی‌های خود اعمال کند.

برای داشتن یک ERM موثر، باید به دو نکته توجه ویژه‌ای کنید: ( 1- تعامل و همکاری   2- مداومت)

مدیریت ریسک باید به صورت تعاملی و با همکاری بین بخش‌های مختلف سازمان انجام شود. تعامل بین بخش‌های استراتژیک، عملیاتی، مالی و منابع انسانی بسیار مهم است تا بتوان ریسک‌ها را بهبود بخشید و به نتایج مطلوب دست یافت. همچنین ریسک‌ها باید به صورت مداوم مدیریت شود. این یک فرایند پیوسته است که نیاز به بررسی و به‌روزرسانی مداوم دارد. تغییرات در محیط کسب‌وکار و جوامع مختلف ممکن است ریسک‌ها را تغییر دهند و بنابراین لازم است تا مدیریت ریسک نیز تطبیق داده شود.

یکی از ویژگی‌های کلیدی ERM این است که به سازمان‌ها کمک می‌کند تا دیدگاهی جامع و استراتژیک نسبت به ریسک‌ها داشته باشند. این مدل باعث می‌شود که تمامی واحدهای سازمان در مدیریت ریسک هماهنگ شوند و فرآیندها و اهداف خود را در راستای این هماهنگی بازطراحی کنند. در نتیجه، مدیریت ریسک به بخشی از فرهنگ سازمان تبدیل شده و تمامی افراد و بخش‌ها در مدیریت و کاهش ریسک‌ها مشارکت می‌کنند.

مدل مدیریت ریسک با الگو از مدل COSO
مدل مدیریت ریسک با الگو از مدل COSO


4- مدیریت ریسک چه فوایندی برای کسب و کار دارد؟

مدیریت ریسک فواید متعددی برای کسب و کارها به همراه دارد. برخی از مهم‌ترین این فواید عبارتند از:
  • کاهش هزینه های ضروری: 
مدیریت ریسک به سازمان کمک می‌کند تا از وقوع حوادث و مشکلات پیش‌بینی‌پذیر جلوگیری کند و به همین ترتیب هزینه‌های ناشی از این مشکلات را کاهش دهد.
  • بهبود تصمیم گیری:
سازمانی که سیستم مدیریت ریسک موثری دارد، داده‌ها و اطلاعات دقیقی در اختیار دارد که می‌تواند در فرآیند تصمیم‌گیری استفاده کند. این امر به مدیران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند.
  • افزایش اعتماد مشتریان و ذینفعان: 
سازمان‌هایی که از سیستم مدیریت ریسک استفاده می‌کنند، به ذینفعان و مشتریان خود نشان می‌دهند که ریسک‌ها و تهدیدات خود را جدی می‌گیرند و به صورت سیستماتیک در جهت کاهش آن‌ها تلاش می‌کنند. این امر به تقویت اعتماد و اعتبار سازمان کمک می‌کند.
  • افزایش پایداری و تاب آوری سازمان: 
مدیریت ریسک به سازمان کمک می‌کند تا در برابر تغییرات ناگهانی در محیط‌های اقتصادی و بازار مقاوم باشد. این پایداری، سازمان را در مواجهه با بحران‌های احتمالی مانند رکود اقتصادی، تغییرات قانونی و حتی بحران‌های جهانی تقویت می‌کند. به طور کلی، مدیریت ریسک باعث بهبود عملکرد سازمان و افزایش پایداری و تاب‌آوری آن در مقابل تهدیدات مختلف می‌شود.

5- جمع بندی

در پایان می‌توان گفت که سیستم مدیریت ریسک، ابزاری حیاتی برای سازمان‌هاست که به آن‌ها کمک می‌کند تا ریسک‌های خود را به صورت سیستماتیک و ساختاریافته مدیریت کنند. با به‌کارگیری اصول استاندارد و مدل‌های جامع مدیریت ریسک، سازمان‌ها می‌توانند خطرات را به حداقل رسانده و فرصت‌های رشد را افزایش دهند.

جهت درخواست آموزش، مشاوره و ممیزی داخلی ISO 31000 و ERM با تیم مهندس فرزاد پرنور از بخش ارتباط با ما، تماس بگیرید و یا  می توانید درخواست خود را از طریق ایمیل و یا یکی از کانال های ارتباطی در فضای مجازی به شرح زیر ارسال بفرمایید.