سیستم مدیریت کیفیت و تغییرات جدید
۱- سیستم مدیریت کیفیت بر اساس ISO 9001:2026
سیستم مدیریت کیفیت (QMS) مجموعه‌ای هماهنگ از فرایندها، مسئولیت‌ها، منابع و اطلاعات است که سازمان را برای ارائه مستمر محصولات و خدمات منطبق، افزایش رضایت مشتری و بهبود عملکرد هدایت می‌کند. QMS خودِ استاندارد نیست؛ ISO 9001:2026 استاندارد الزامات قابل ممیزی سیستم مدیریت کیفیت است.
ویرایش ششم ISO 9001، ضمن حفظ ساختار هماهنگ بندهای ۴ تا ۱۰، رویکرد فرایندی و چرخه PDCA، ویرایش ۲۰۱۵ و اصلاحیه تغییر اقلیم سال ۲۰۲۴ را جایگزین و یکپارچه کرده است. این بازنگری هدفمند است و سازمان‌ها نباید آن را دگرگونی کامل سیستم موجود تلقی کنند.
تغییرات اصلی ویرایش ۲۰۲۶
- گنجاندن مجموعه محدودی از واژگان و تعاریف اصلی سیستم مدیریت در بند ۳؛
- ورود صریح فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی به الزامات مرتبط با رهبری، آگاهی و محیط اجرای فرایندها؛
- تفکیک شفاف‌تر ریسک‌ها از فرصت‌ها و اقدامات مربوط به هر یک؛
- تقویت مدیریت تغییر برای پشتیبانی از نتایج مورد انتظار QMS؛
- توسعه محتوای توضیحی پیوست الف، بدون ایجاد الزام اضافی؛
- حذف پیوست ب و انتقال ارجاعات استانداردهای مرتبط به پیوست الف و منابع ISO/TC 176.
۲- هفت اصل مدیریت کیفیت
ISO 9001:2026 همچنان بر هفت اصل مدیریت کیفیت تشریح‌شده در ISO 9000 مبتنی است. برخلاف برخی مطالب تبلیغاتی، فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی اصل هشتم و نهم نیستند؛ این دو موضوع در الزامات ویرایش جدید تقویت شده‌اند.
- تمرکز بر مشتری: درک نیازها، برآورده‌سازی الزامات و افزایش رضایت مشتری.
- رهبری: ایجاد وحدت هدف، جهت‌گیری و شرایط مشارکت افراد.
- مشارکت کارکنان: استفاده از شایستگی، اختیار و تجربه افراد در همه سطوح.
- رویکرد فرایندی: مدیریت فعالیت‌های به‌هم‌مرتبط به‌عنوان یک سیستم منسجم.
- بهبود: حفظ تمرکز مستمر بر اصلاح عملکرد، محصولات، خدمات و سیستم.
- تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد: تحلیل داده‌ها و اطلاعات معتبر با توجه به عدم‌قطعیت.
- مدیریت روابط: مدیریت روابط با تأمین‌کنندگان و سایر ذی‌نفعان برای موفقیت پایدار.
۳- رویکرد فرایندی، PDCA و تفکر مبتنی بر ریسک و فرصت
رویکرد فرایندی همچنان مبنای طراحی و اجرای QMS است. سازمان باید ورودی‌ها، خروجی‌های مورد انتظار، توالی و تعامل فرایندها، معیارهای کنترل، منابع، مسئولیت‌ها، ریسک‌ها و فرصت‌ها و روش ارزیابی عملکرد هر فرایند را تعیین کند.
چرخه طرح‌ریزی، اجرا، بررسی و اقدام (PDCA) چارچوب اداره فرایندها را فراهم می‌کند. تفاوت مهم ۲۰۲۶ این است که در کنار تفکر مبتنی بر ریسک برای پیشگیری یا کاهش نتایج ناخواسته، تفکر مبتنی بر فرصت برای پیگیری آگاهانه نتایج سودمند برجسته شده است. ریسک و فرصت از یکدیگر متمایزند و می‌توانند با فرایندها و اقدام‌های جداگانه تعیین و مدیریت شوند.
فرهنگ کیفیت نیز با نصب پوستر یا نوشتن شعار ایجاد نمی‌شود. شواهد آن باید در تصمیم‌های مدیریت، رفتار اخلاقی، پاسخ‌گویی، نحوه برخورد با عدم‌انطباق، مشارکت کارکنان و اولویت واقعی کیفیت در برابر فشار زمان و هزینه دیده شود.
۴- استقرار و گذار به ISO 9001:2026
سازمان نباید صرفاً شماره استاندارد را در مدارک تغییر دهد. گذار معتبر باید با تحلیل شکاف مبتنی بر متن نهایی آغاز شود و سپس اثر تغییرات بر QMS موجود ارزیابی گردد:
- بازنگری ماهیت سازمان، ذی‌نفعان و موضوع تغییر اقلیم؛
- ارزیابی شواهد رهبری در ترویج فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی؛
- تفکیک روش تعیین و اقدام درباره ریسک‌ها و فرصت‌ها؛
- بازنگری کنترل تغییرات و ارتباط آن با نتایج مورد انتظار QMS؛
- تقویت آگاهی کارکنان درباره نقش، پیامد عدم‌انطباق و رفتارهای مورد انتظار؛
- بازنگری ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت بر اساس الزامات ویرایش جدید؛
- اصلاح اطلاعات مدون فقط در موارد لازم و اجتناب از مستندسازی غیرضروری.
نکته ممیزی: وجود روش اجرایی یا فرم به‌تنهایی اثربخشی را ثابت نمی‌کند. ممیز باید شواهد اجرای فرایند، نتایج، رفتار واقعی و اثربخشی اقدام‌ها را بررسی کند.
برای آموزش ISO 9001:2026، تحلیل شکاف، بازطراحی سیستم مدیریت کیفیت و ممیزی داخلی با مهندس فرزاد پرنور تماس بگیرید. خدمات بر مبنای متن نهایی استاندارد و متناسب با بلوغ فرایندهای سازمان ارائه می‌شود.